Sáng 23/8/2026, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh tham dự phiên họp
Tham gia thảo luận, đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh, góp ý một số nội dung nhằm bảo đảm tính thống nhất, chặt chẽ, khả thi và phù hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật.

Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy - Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Tây Ninh phát biểu tại Hội trường Quốc hội
Thứ nhất, về thời hiệu thi hành bản án tại Điều 60, dự thảo quy định trường hợp người bị kết án tù chung thân hoặc tử hình được đưa vào cùng nhóm có thời hiệu thi hành bản án là 15 năm, thay vì 20 năm như quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành; đồng thời, bổ sung quy định trường hợp hết thời hiệu thi hành đối với người bị kết án tử hình thì hình phạt tử hình được chuyển thành tù chung thân.
Đại biểu Thúy cho rằng, việc cùng áp dụng thời hiệu 15 năm đối với hình phạt tù trên 15 năm, tù chung thân và tử hình chưa thể hiện rõ sự phân hóa tương ứng với tính chất, mức độ nghiêm khắc của từng loại hình phạt; đồng thời, nếu hình phạt tử hình và tù chung thân phản ánh mức độ nguy hiểm đặc biệt cao của tội phạm và người phạm tội thì việc rút ngắn thời hiệu từ 20 năm xuống 15 năm cần có cơ sở thực tiễn và chính sách hình sự thuyết phục. Do đó, đại biểu đề nghị giữ thời hiệu 20 năm đối với tù chung thân và tử hình, trừ trường hợp có kết quả tổng kết thực tiễn đủ rõ cho thấy việc giảm thời hiệu là cần thiết và không ảnh hưởng đến hiệu quả thi hành án.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa các quy định về hết thời hiệu thi hành bản án. Một mặt, hết thời hiệu thì bản án không còn được thi hành; mặt khác, đối với người bị kết án tử hình, hết thời hiệu lại dẫn đến chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân. Nếu người bị kết án vẫn phải tiếp tục chấp hành hình phạt tù chung thân thì về bản chất chưa phải là hết thời hiệu thi hành bản án theo nghĩa thông thường. Do đó, đại biểu đề nghị quy định rõ đây là trường hợp ngoại lệ, đồng thời xác định chính xác hậu quả pháp lý của việc hết thời hiệu đối với án tử hình để tránh mâu thuẫn và khó khăn trong quá trình áp dụng.
Thứ hai, về tội mua bán người dưới 18 tuổi, tại khoản 5 Điều 151 của dự thảo quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi “mua bán người từ khi còn đang là bào thai”. Đại biểu Thúy cho rằng: cụm từ “mua bán người từ khi còn đang là bào thai” chưa phản ánh chính xác bản chất hành vi mà quy định này hướng tới xử lý. Theo phần giải trình, hành vi thực chất có thể là thỏa thuận, đặt hàng, giao hoặc nhận tiền, tổ chức cho người mang thai xuất cảnh hoặc thực hiện các hoạt động khác nhằm chuyển giao đứa trẻ sau khi được sinh ra. Đây là những hành vi khác nhau về tính chất và thời điểm thực hiện, trong khi dự thảo chưa xác định cụ thể hành vi nào làm phát sinh trách nhiệm hình sự.
Đại biểu Thúy cho rằng cần đặc biệt xác định rõ trường hợp các bên mới đạt được thỏa thuận khi người mẹ đang mang thai thì tội phạm đã hoàn thành hay chưa? Nếu xem tội phạm hoàn thành ngay từ thời điểm đạt được thỏa thuận thì cần quy định trực tiếp trong cấu thành tội phạm. Trường hợp phải chờ đến khi đứa trẻ được sinh ra hoặc được thực tế chuyển giao thì cần xác định trách nhiệm hình sự đối với các hành vi đã thực hiện trước đó theo quy định về các giai đoạn thực hiện tội phạm không nên để vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với căn cứ và mức độ trách nhiệm hình sự được suy ra từ một quy định còn mang tính khái quát. Đại biểu cũng đề nghị cân nhắc sự phân hóa trách nhiệm hình sự giữa trường hợp mới chỉ có thỏa thuận trong thời kỳ mang thai với trường hợp đứa trẻ đã được sinh ra và thực tế bị chuyển giao, tiếp nhận, bởi hai trường hợp này có mức độ xâm hại thực tế khác nhau. Luật Phòng, chống mua bán người năm 2024 cũng phân biệt giữa “mua bán người” và “thỏa thuận mua bán người từ khi còn đang là bào thai”, quy định hai hành vi này tại hai khoản riêng biệt của Điều 3. Vì vậy, để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, đại biểu đề nghị Bộ luật Hình sự hình sự hóa trực tiếp hành vi thỏa thuận nhằm chuyển giao hoặc tiếp nhận đứa trẻ sau khi được sinh ra, thay vì sử dụng cách diễn đạt “mua bán người từ khi còn đang là bào thai”.
Thứ ba, về tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã tại khoản 1 Điều 234 dự thảo luật quy định mức định giá từ 150 triệu đồng để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi săn bắt, giết, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép động vật thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm và tàng trữ, vận chuyển, buôn bán trái phép bộ phận cơ thể hoặc sản phẩm của động vật thuộc Phụ lục IIB hoặc Phụ lục II của Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp.
Đại biểu Hoàng Thị Thanh Thúy cho rằng, mức định giá 150 triệu đồng còn cao, dẫn đến nhiều trường hợp bị phát hiện có hành vi vi phạm nhưng giá trị tang vật chưa đạt mức để truy cứu trách nhiệm hình sự, nên chủ yếu chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính, chưa đủ sức bảo vệ, phòng ngừa và răn đe. Trong khi đó, các loài động vật nguy cấp, quý, hiếm ngày càng suy giảm về số lượng, nên việc yêu cầu tang vật phải đạt mức giá trị nhất định để xử lý hình sự có thể gặp khó khăn trong thực tiễn. Do đó, đại biểu đề nghị điều chỉnh điểm a khoản 1 Điều 234, giảm mức định giá từ 150 triệu đồng xuống 100 triệu đồng đối với các hành vi liên quan đến động vật nguy cấp, quý, hiếm.
Đồng thời, đại biểu đề nghị bổ sung tiêu chí về số lượng cá thể hoặc trọng lượng làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự, nhằm tránh trường hợp tang vật là loài quý, hiếm nhưng việc định giá theo giá thị trường gặp vướng mắc. Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu quy định theo hướng trường hợp đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn tiếp tục vi phạm thì bị truy cứu trách nhiệm hình sự không phụ thuộc vào giá trị tang vật, qua đó xử lý triệt để hơn đối với các đối tượng hoạt động chuyên nghiệp.
Tham gia thảo luận về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đại biểu Nguyễn Đình Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, thống nhất với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự lần này, đồng thời đồng tình với định hướng chung của dự thảo là nghiêm minh với tội phạm nhưng không hình sự hóa mọi sai phạm; tăng cường phòng, chống tham nhũng, tiêu cực nhưng không tạo tâm lý sợ trách nhiệm; bảo vệ tài sản Nhà nước nhưng không cản trở phát triển; bảo vệ môi trường, tài nguyên nhưng phải phân biệt hành vi vi phạm cố ý với rủi ro, sự cố khách quan.

Đại biểu Nguyễn Đình Xuân - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh, phát biểu
Đại biểu đề nghị cần làm rõ ranh giới giữa sai phạm và tội phạm: sai phạm hành chính, sai sót trong quản lý và hành vi phạm tội; trong hoạt động quản lý nhà nước, đầu tư, sản xuất, kinh doanh, không phải mọi quyết định không đạt kết quả hoặc gây thiệt hại đều đồng nghĩa với tội phạm. Theo đại biểu, cần phân biệt rõ sai sót về thủ tục, hạn chế về năng lực, sai sót kỹ thuật, rủi ro khách quan với hành vi cố ý làm trái, vụ lợi, thông đồng, tham nhũng, chiếm đoạt hoặc cố ý gây thiệt hại. Việc xác định trách nhiệm hình sự phải dựa trên đầy đủ các yếu tố về hành vi, lỗi, động cơ, hậu quả và mối quan hệ nhân quả, tránh tình trạng chỉ căn cứ vào kết quả thiệt hại để suy đoán trách nhiệm hình sự.
Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo bổ sung Điều 27a về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và sửa đổi Điều 29 về miễn trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, cần tiếp tục làm rõ hơn trường hợp người quyết định dựa trên thông tin, quy định pháp luật và ý kiến chuyên môn tại thời điểm ra quyết định, không có động cơ vụ lợi, nhằm phục vụ lợi ích chung nhưng sau đó phát sinh rủi ro hoặc thiệt hại. Theo đại biểu, cần phân biệt trường hợp người có trách nhiệm cố ý làm sai để vụ lợi với trường hợp người dám quyết định vì lợi ích chung nhưng chấp nhận rủi ro trong phạm vi pháp luật cho phép. Nếu không xác định rõ ranh giới này, chính sách phòng, chống tham nhũng, tiêu cực có thể vô tình tạo tâm lý e ngại, né tránh, không dám quyết định trong thực thi công vụ.
Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các điều kiện, tiêu chí áp dụng Điều 27a và Điều 29 theo hướng bảo vệ đúng người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung, nhưng không trở thành cơ chế miễn trừ cho hành vi tham nhũng, vụ lợi, cố ý làm trái.
Cần đánh giá đầy đủ thiệt hại và lợi ích trong quản lý, sử dụng đất đai
Về đất đai, đại biểu Nguyễn Đình Xuân đề nghị rà soát Điều 228, Điều 229 và các quy định có liên quan đến quản lý, sử dụng đất đai, nhất là cách xác định thiệt hại của Nhà nước.
Theo đại biểu, khi xác định thiệt hại không nên chỉ nhìn vào khoản tiền sử dụng đất hoặc tiền thuê đất tại một thời điểm, mà cần đánh giá tổng thể hiệu quả sử dụng đất và các lợi ích kinh tế - xã hội hợp pháp phát sinh từ việc sử dụng đất, như tạo việc làm, đóng góp ngân sách, thuế, đầu tư, xây dựng hạ tầng, chuyển giao công nghệ và các lợi ích hợp pháp khác.
Đại biểu cho rằng, không phải mọi trường hợp tạo điều kiện hoặc mang lại lợi ích cho doanh nghiệp đều đồng nghĩa với gây thiệt hại cho Nhà nước. Do đó, đề nghị dự thảo làm rõ hơn thiệt hại thực tế, lợi ích bất hợp pháp và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm với thiệt hại, tránh cách xác định thiệt hại một chiều, chỉ dựa trên chênh lệch về giá trị tài sản hoặc nghĩa vụ tài chính tại một thời điểm.
Phân biệt hành vi cố ý gây ô nhiễm với sự cố khách quan
Về các tội phạm trong lĩnh vực môi trường, đại biểu Nguyễn Đình Xuân đề nghị tiếp tục phân biệt giữa hành vi cố ý gây ô nhiễm, cố tình vi phạm với sự cố khách quan, sai sót kỹ thuật hoặc những hạn chế về công nghệ mà chủ thể đã thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ phòng ngừa.
Đại biểu đề nghị nghiên cứu áp dụng phù hợp các quy định về miễn trách nhiệm hình sự tại Điều 29 đối với trường hợp đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định, trong đó có việc tự nguyện khắc phục hậu quả.
Xác định đúng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đại biểu đồng tình với việc tiếp tục hoàn thiện, mở rộng phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, nhưng đề nghị xác định đúng chủ thể có lỗi và mối liên hệ giữa hành vi của cá nhân với trách nhiệm của pháp nhân; không thể hiểu theo hướng cứ người lao động hoặc người đại diện của doanh nghiệp phạm tội thì pháp nhân đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự.
Đối với lĩnh vực lâm nghiệp, đại biểu Nguyễn Đình Xuân đề nghị rà soát một số quy định cụ thể:
- Tại Điều 232, đại biểu đề nghị làm rõ thế nào là “khai thác trái phép”, nhất là đối với rừng sản xuất là rừng trồng. Cần bảo đảm quy định của Bộ luật Hình sự thống nhất với pháp luật chuyên ngành về lâm nghiệp, tránh hình sự hóa những trường hợp chủ rừng thực hiện quyền khai thác hợp pháp theo quy định nhưng cách quy định của Bộ luật Hình sự chưa rõ ràng.
- Tại Điều 243 về tội hủy hoại rừng, đại biểu đề nghị rà soát để bảo đảm thống nhất với pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp; đồng thời cần thiết kế ngưỡng và mức chế tài hình sự hợp lý, bảo đảm tính răn đe và tương xứng với tính chất, mức độ của hành vi.
- Tại Điều 244, đại biểu đề nghị rà soát cách gọi, phân loại các nhóm động vật nguy cấp, quý, hiếm để thống nhất với pháp luật chuyên ngành; đồng thời nghiên cứu quy định rõ đối với trường hợp tang vật là vảy tê tê dưới 3 kg, tránh tạo khoảng trống hoặc cách hiểu khác nhau trong xử lý.
Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị rà soát đồng bộ các ngưỡng xử lý hình sự tại Điều 232, Điều 234 và Điều 243 với các quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tương ứng, trong đó có Nghị định 146/2026/NĐ-CP, nhằm tránh tình trạng hành vi đã vượt ngưỡng xử phạt hành chính nhưng mức chế tài hình sự lại không bảo đảm tính tương xứng, hoặc mức phạt hành chính cao nhất lại cao hơn chế tài hình sự trong trường hợp có tính chất tương đồng.
Theo đại biểu, đây không chỉ là vấn đề riêng của các tội phạm về lâm nghiệp, môi trường hay tài nguyên mà cần được rà soát trên toàn bộ dự thảo Bộ luật Hình sự, bảo đảm sự thống nhất giữa ngưỡng xử phạt hành chính và ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự, giữa tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi với mức chế tài áp dụng.
Đại biểu Nguyễn Đình Xuân nhấn mạnh, sửa đổi Bộ luật Hình sự cần hướng tới sự cân bằng giữa yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm và yêu cầu bảo đảm môi trường pháp lý an toàn cho phát triển./.
Kim Hoa
Ý kiến bạn đọc