Chiều ngày 17/11/2025, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Phá sản (sửa đổi). Tham gia thảo luận, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung - Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp thống nhất sự cần thiết sửa đổi Luật, đại biểu Mỹ Dung tham gia đóng góp và kiến nghị một số vấn đề sau:
Thứ nhất: Về tên gọi của Luật, đại biểu đề nghị giữ nguyên tên gọi là “Luật Phá sản” như hiện nay để bảo đảm tính nhất quán và phản ánh đúng bản chất chế định cần điều chỉnh, cụ thể như sau:
Một là, “Phục hồi” vốn chỉ là một giai đoạn tiền đề trong thủ tục phá sản hiện nay, đại biểu cho rằng với tên gọi “Luật Phục hồi phá sản” sẽ gây hiểu nhầm về nội hàm: phục hồi cái gì, đối tượng nào; trong khi toàn bộ thủ tục phục hồi chỉ được kích hoạt khi doanh nghiệp đã trong trạng thái nguy cơ hoặc mất khả năng thanh toán – tức vẫn nằm trong phạm vi của thủ tục phá sản. Hay nói cách khác Phá sản mới là chế định trung tâm, thể hiện quyền và trách nhiệm của nhà nước trong việc xử lý doanh nghiệp mất khả năng thanh toán; phục hồi là phương án ưu tiên, nhưng nó chỉ phát huy ý nghĩa khi được đặt đúng trong cấu trúc của thủ tục phá sản. Do đó, đưa chữ “phục hồi” lên ngang hàng với “phá sản” trong tên luật không phản ánh đúng tính chất thiết chế, thậm chí có thể tạo cảm giác rằng phục hồi là chính – phá sản chỉ là phụ, trong khi nội dung dự luật vẫn xác định phá sản là chế định then chốt.
Hai là, việc đổi tên luật còn có thể tạo ra sự hiểu sai, tạo kỳ vọng không thực tế cho doanh nghiệp; khiến Doanh nghiệp hiểu nhầm rằng Nhà nước, xã hội có trách nhiệm “phải phục hồi” doanh nghiệp, trong khi phục hồi phụ thuộc rất lớn vào khả năng tài chính doanh nghiệp và thiện chí của chủ nợ. Việc đặt tên như vậy còn có thể vô tình làm giảm tính minh bạch, tạo niềm tin sai lệch, gây khó khăn cho Tòa án và các chủ thể khi hiểu và áp dụng quy định của đạo luật. Trong khi đó, tên “Luật Phá sản” là tên gọi trung tính, chính xác và không gây hiểu nhầm.
Tóm lại, nội dung cụ thể trong dự thảo đã thể hiện đầy đủ nhất quán chủ trương “ưu tiên phục hồi, hạn chế phá sản”. Do đó, đại biểu đề nghị không cần thiết phải thay đổi tên luật để thể hiện chủ trương này.
Thứ hai: đại biểu Mỹ Dung thống nhất cao việc quy định rõ ràng, cụ thể và theo hướng là hỗ trợ tạo điều kiện doanh nghiệp, hợp tác xã phục hồi. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần làm rõ các yếu tố trong việc quy định về trình tự thủ tục phục hồi là một chế định riêng biệt với trình tự thủ tục phá sản, như sau:
Tại Điều 24, khoản 1: "Người có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phục hồi khi doanh nghiệp, hợp tác xã có nguy cơ mất khả năng thanh toán".
Tại Điều 38 khoản 1: "Người có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản khi doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán"
Như vậy, cùng một sự kiện là doanh nghiệp, HTX mất khả năng thanh toán mà phát sinh hai tình huống pháp lý: chủ doanh nghiệp, người có quyền nộp đơn yêu cầu áp dụng phục hồi còn bên đây là chủ nợ có quyền nộp đơn, yêu cầu áp dụng thủ tục phá sản, dẫn đến xung đột thẩm quyền và kéo dài tố tụng, ảnh hưởng đến quyền lợi của chủ nợ và hiệu quả cải cách tư pháp.
Trong khi đó, dự thảo cũng chưa làm rõ mất khả năng thanh toán trong trường hợp áp dụng thủ tục phục hồi hoặc thủ tục phá sản mà chỉ dùng chung một khái niệm “mất khả năng thanh toán” theo quy định tại Điều 5: “Doanh nghiệp, Hợp tác xã có nguy cơ mất khả năng thanh toán là doanh nghiệp, hợp tác xã không thanh toán được khoản nợ sẽ đến hạn trong 06 tháng hoặc khoản nợ đã đến hạn nhưng chưa quá 06 tháng".
Theo báo cáo giải trình của Tòa án nhân dân tối cao: “các khoản nợ ở đây là tất cả các khoản nợ bao gồm: nợ lương nhân viên, công nhân; nợ vay ngân hàng, nợ thuế, nợ bảo hiểm, nợ dân sự – kinh tế thông thường, không phân biệt nợ ngắn hạn và dài hạn. Như vậy, theo đại biểu, nếu vấn đề then chốt này không được phân loại, xác định rõ ràng minh bạch thì tiêu chí mất khả năng thanh toán - tiêu chí pháp lý quan trọng nhất để quyết định doanh nghiệp được đưa vào diện phục hồi hay phá sản sẽ bị chồng chéo, mâu thuẫn trong giải quyết cũng như bị lạm dụng trong cạnh tranh không lành mạnh chỉ vì một khoản nợ dân sự nhỏ mà tạo điều kiện cho đối thủ cạnh tranh hoặc chủ nợ dùng thủ tục phá sản để gây áp lực, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín doanh nghiệp, làm giảm cổ phiếu, giảm khả năng giao dịch hoặc tiếp cận vốn hoăc chủ doanh nghiệp, HTX lợi dụng chính sách phục hồi này để cố tình kéo dài thời gian, trì hoãn việc thanh toán nợ.
Về thủ tục phục hồi, theo đại biểu, Ban soạn thảo đã thiết kế thành một chương riêng được quy định từ Điều 24 đến Điều 37. Đại biểu cho rằng cần cân nhắc, rà soát hoàn chỉnh cho phù hợp, khả thi về những vấn đề trọng tâm sau:
Một là, cùng một sự kiện pháp lý (là mất khả năng thanh toán) nhưng lại cho phép doanh nghiệp hoặc chủ nợ lựa chọn nộp đơn phục hồi hoặc nộp đơn phá sản, như đại biểu phân tích.
Hai là, trình tự phục hồi quá phức tạp và có thể kéo dài tới 3–4 năm, bao gồm: 1. Nộp đơn yêu cầu phục hồi – nộp cùng phương án phục hồi ngay từ đầu; 2. Thụ lý – xác minh danh sách chủ nợ; 3. Tạm đình chỉ nghĩa vụ tài sản; 4. Hoàn thiện phương án phục hồi; 5. Triệu tập Hội nghị chủ nợ – thông qua phương án phục hồi; 6. Tổ chức thực hiện phương án phục hồi; 7. Đình chỉ thủ tục phục hồi.
Tuy dự thảo đã xây dựng một hệ thống đầy đủ, tương đương một thủ tục tố tụng độc lập tách rời thủ tục phá sản. Tuy nhiên, khả năng phát sinh những bất cập và thiếu khả thi như sau:
Mâu thuẫn về logic tố tụng: cho phép áp dụng thủ tục phục hồi trước khi xác định tình trạng mất khả năng thanh toán, dẫn đến việc can thiệp mạnh vào tài sản doanh nghiệp mà chưa có căn cứ rõ ràng;
Yêu cầu nộp phương án phục hồi ngay khi nộp đơn phục hồi là không thực tế: Phương án phục hồi cần dựa trên dữ liệu nợ chính xác, nhưng danh sách chủ nợ chỉ được xác minh sau đó. Quy định này là nghịch lý, không khả thi với doanh nghiệp đang khủng hoảng;
Thời hạn 05 ngày tạm đình chỉ thi hành án khó đáp ứng;
Triệu tập Hội nghị chủ nợ trong thời gian ngắn không phù hợp thực tiễn (Điều 33 dự thảo), khoản 5: Nghị quyết của Hội nghị chủ nợ được thông qua khó có số chủ nợ đại diện cho từ 65% tổng số nợ của chủ nợ tham gia biểu quyết tán thành; Hoàn thiện phương án phục hồi trong 30 ngày khi doanh nghiệp thiếu dữ liệu là bất khả thi.
Và bất cập lớn nhất là Thẩm phán có trách nhiệm phải theo dõi doanh ngiệp, HTX thực hiện phương án phục hồi thời gian tối đa đến 3 năm (Điều 35) là không phù hợp với chức năng quyền tư pháp của Thẩm phán: Thẩm phán không có chức năng giám sát hoạt động kinh doanh hay theo dõi tiến độ thực hiện giải pháp tài chính. Theo yêu cầu này, Thẩm phán trở thành người giám sát dự án, vượt khỏi phạm vi quyền tư pháp. Đồng thời, cũng không khả thi vì Thẩm phán không có chuyên môn giám sát kinh doanh: Việc đánh giá thực hiện phương án phục hồi đòi hỏi chuyên môn tài chính – kế toán – thương mại. Thẩm phán không có khả năng thẩm định sâu các báo cáo tài chính nên việc giám sát sẽ hình thức và thiếu chính xác, như vậy Thẩm phán có thể hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả báo cáo của quản tài viên và doanh nghiệp quản lý thanh lý tài sản.
Do đó, có thể sẽ gây quá tải giải quyết án cho hệ thống Tòa án: Mỗi Thẩm phán đang xử lý hàng trăm vụ/năm. Nếu phải theo dõi thêm nhiều phương án phục hồi kéo dài 3 năm với các báo cáo định kỳ 3 tháng/lần, để đưa ra quyết định đánh giá khả năng phục hồi.
Có thể sẽ tạo rủi ro can thiệp quá sâu hoặc không dám quyết của Thẩm phán. Việc buộc Thẩm phán theo dõi hoạt động doanh nghiệp dẫn đến rủi ro bị cho rằng can thiệp sâu hoặc thiếu trách nhiệm. Điều này ảnh hưởng tính độc lập của tư pháp.
Từ đó, đại biểu Mỹ Dung đề nghị cần cân nhắc rà soát kỹ, nên chăng quy định phục hồi là một bước tiền đề, một giai đoạn bắt buộc trong thủ tục phá sản và chỉ sau khi kết thúc giai đoạn này mới xem xét mở thủ tục phá sản. Đồng thời với yêu cầu phải cải cách mạnh mẽ để tăng tính khả thi và hiệu quả của giai đoạn tiền đề này trước thủ tục phá sản. Như vậy, vừa đảm bảo được chính sách, chủ trương hỗ trợ Doanh nghiệp, phục hồi sản xuất kinh doanh cũng như giải quyết dứt điểm tồn tại hạn chế hiện nay là nhiều doanh nghiệp HTX lâm vào tình trạng “muốn phá sản mà không phá sản được”./.

Hình 1: Quang cảnh Hội trường chiều ngày 21/11

Hình 2: Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung – Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp phát biểu ý kiến
Hoàng Long
Ý kiến bạn đọc