Chiều ngày 27/11/2025, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai. Tham gia thảo luận, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung - Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp thống nhất sự cần thiết ban hành Nghị quyết và tham gia đóng góp vào các vấn đề như sau:
Thứ nhất, Tại khoản 4 Điều 5, quy định: “4. Cơ quan, người có thẩm quyền phải ghi giá đất và chi phí xây dựng hạ tầng trong quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất, gia hạn sử dụng đất, điều chỉnh thời hạn sử dụng đất, chuyển hình thức sử dụng đất”
Đại biểu Mỹ Dung cho biết rằng quy định hiện hành bộc lộ nhiều bất cập. Thực tế, khi giao đất hoặc cho thuê đất, rất nhiều khu dân cư, khu đô thị hay cụm công nghiệp mới hình thành nhưng không có tên trong bảng giá đất, dẫn đến không có đơn giá áp dụng. Khi đó, cơ quan chức năng buộc phải thực hiện đầy đủ quy trình xác định giá đất để bổ sung vào bảng giá, kéo dài thời gian và tiềm ẩn rủi ro về định giá, nhất là trong bối cảnh phải “chạy theo” tiến độ ban hành quyết định giao đất.
Theo đại biểu, việc xác định giá đất chậm hoặc không sát với giá thị trường có thể gây thất thoát ngân sách nhà nước. So sánh với thông lệ quốc tế, đại biểu cho biết không có quốc gia nào yêu cầu phải xác định giá đất trước khi giao đất; điển hình như Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc… Ở các nước này, nguyên tắc là quyết định giao đất là quyết định quản lý, còn giá đất là quyết định tài chính và được thực hiện ở giai đoạn tiếp theo. Không có quốc gia nào yêu cầu giá đất phải có trước khi ban hành quyết định quản lý.
Từ đó, đại biểu đề xuất không bắt buộc phải ghi giá đất hoặc chi phí hạ tầng vào quyết định giao đất, cho thuê đất, vì đây là phương án khả thi và phù hợp hơn với thực tiễn. Thay vào đó, quy trình xác định giá đất, chi phí hạ tầng và các thủ tục tài chính khác về đất đai nên được tiến hành song song sau khi có quyết định giao đất/cho thuê đất. Nhà đầu tư chỉ được nộp tiền và nhận bàn giao đất trên thực địa khi hoàn tất đầy đủ nghĩa vụ tài chính theo cam kết.
Theo đại biểu, cách làm này sẽ rút ngắn từ 30% đến 50% thời gian của giai đoạn giao đất, đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, tạo nguồn thu ngân sách bền vững, tháo gỡ điểm nghẽn đất đai, cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư của địa phương, phù hợp với các chủ trương và giải pháp tại Nghị quyết 68 và các nghị quyết của Chính phủ về cải thiện môi trường đẩu tư.
Thứ hai, Tại khoản 3, Điều 11 của dự thảo Nghị quyết quy định: “Trường hợp phân chia quyền sử dụng đất theo bản án, quyết định của Tòa án mà việc phân chia không bảo đảm các điều kiện, diện tích, kích thước tách thửa theo quy định tại Điều 220 Luật Đất đai thì không thực hiện tách thửa”.
Đại biểu Dung cho biết trong thời gian qua, ĐBQH tiếp xúc cử tri thì lần nào cử tri bức xúc phản ánh rất nhiều về vấn đề này và địa phương cũng rất mong muốn lần này Nghị quyết có được những quy định để tháo gỡ những vướng mắc và bất cập của vấn đề nêu trên. Nhưng dự thảo Nghị quyết không có quy định tháo gỡ mà lặp lại những nội dung đã được quy định tại Luật Đất đai, là đã được quy định tại điểm c, khoản 2 Điều 9 và điểm c, khoản 2, Điều 220 Luật Đất đai năm 2024 đã bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt là quy định về diện tích tối thiểu để tách thửa. Quy định về diện tích tách thửa này này vốn nhằm quản lý chặc chẽ việc phân lô, bán nền nhưng lại đang được áp dụng cứng nhắc trong các vụ án dân sự về phân chia tài sản, thừa kế và ly hôn.
Đồng thời, quy định nguyên tắc áp dụng diện tích tối thiểu tách thửa khi Tòa án phân chia tài sản như trên là không phù hợp với pháp luật dân sự về thừa kế về quyền dân sự được Hiến định: Tòa án buộc chia bằng giá trị, làm mất quyền được nhận đất của người thừa kế hoặc người có công sức đóng góp. Ví dụ, hai ông bà có được mảnh đất lúa 2000m2 đã lập di chúc chia đều mảnh đất này cho 4 người con khi ông bà mất. Nhưng tới lúc chia tài sản theo di chúc thì 04 người con không đồng thuận tách mảnh đất kia thành 04 thửa tương đương mỗi người 500m2 như di nguyện của cha mẹ do diện tích tối thiểu tách thửa đất sản xuất lúa là phải 1000m2. Khi kiện ra Toà, thì tòa cũng tuyên xử 02 người con trong 04 người sẽ đứng tên mỗi thửa diện tích 1000m2 và thối lại tiền cho 02 người con còn lại.
Như vậy, vần đề này không đảm bảo nguyện vọng có thực của người dân, đặc biệt với những người có nhu cầu chỗ ở thực tế (nếu như đất nằm trong quy hoạch đất ở nông thôn/đô thị) gây bức xúc, tranh chấp kéo dài, khiếu kiện phức tạp. Một quy định đất đai làm vô hiệu quyền dân sự được pháp luật bảo hộ. Cụ thể, trái với quyền sở hữu và quyền thừa kế (Điều 609, 611 Bộ Luật Dân sự). Trong đó, Bộ luật Dân sự khẳng định: Mọi cá nhân có quyền để lại tài sản cho người khác; Mọi người thừa kế có quyền nhận phần di sản của mình.
Việc cấm tách thửa làm cho người thừa kế bị tước quyền nhận đất, chỉ được nhận tiền, trái với bản chất của quyền thừa kế. Câu chuyện ở đây không chỉ liên quan đến đất và tiền mà vấn đề là đi ngược với truyền thống văn hóa và nhu cầu tình cảm, mong muốn giữ kỷ niệm của người đã khuất, mong muốn ý chí nguyện vọng hợp pháp của người đã khuất được thực hiện/di sản là quyền sử dụng đất nếu quy ra tiền để người nhận đất thối tiền lại cho người kia thì có thể phát sinh tình huống ai cũng muốn được nhận đất, được giữ lại di sản của ông bà, cha mẹ hoặc tình huống là người nhận đất thì không đủ điều kiện hoặc tiền để gửi lại cho người kia chắc chắn sẽ phát sinh tranh chấp.
Bên cạnh đó, trái với nguyên tắc “chia hiện vật là ưu tiên”, tại Điều 659 – 660 Bộ luật Dân sự quy định: Di sản phải được chia theo hiện vật nếu có thể chia; Chỉ khi không thể chia hiện vật mới chia bằng giá trị. Không phù hợp với Luật Hôn nhân gia đình (Điều 59 quy định chia tài sản chung vợ chồng khi lu hôn: ưu tiên chia hiện vật nếu có, đảm bảo quyền lợi của mỗi bên. Ví dụ: thửa đất ở 70m2, khi diện tích tối thiểu tách thửa là 40m2 nên tại Tòa không thể chia đều đất cho vợ chồng mà một bên nhận trọn 70m2 đất ở và thối lại tiền cho bên kia. Khi đó, sẽ phát sinh một bên mất quyền có chỗ ở, chia tiền gây mất bình đẳng trái với nguyên tắc bảo vệ quyền lợi của các bên trong hôn nhân.
Do đó, đại biểu Mỹ Dung kiến nghị, bỏ quy định bất cập được lặp lại như trên mà bổ sung quy định đặc thù cho phép Tòa án tách thửa để thi hành bản án, không phụ thuộc diện tích tối thiểu và giao nội dung này cho địa phương quyết định. Nếu được như vậy thì rất thỏa lòng mong đợi của cử tri cũng như là sự trông chờ vào những tháo gỡ vướng mắc của pháp luật về đất đai, giúp cho địa phương quản lý nhà nước về đất đai tốt hơn, tạo được sự đồng thuận, thống nhất của nhân dân về chính sách quy định đất đai.

Hình 1: Quang cảnh Hội trường

Hình 2: đại biểu Phan Thị Mỹ Dung - Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Tư pháp phát biểu ý kiến
Hoàng Long
Ý kiến bạn đọc