Chiều ngày 30/10/2026, Quốc hội tiếp tục làm việc tại Hội trường, thảo luận về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027; tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách nhà nước và phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027; tình hình thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2026 và dự kiến kế hoạch năm 2027; quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025. Đồng thời, Quốc hội thảo luận về việc tổng kết thực hiện Nghị quyết số 66/2013/QH13 ngày 29/11/2013 của Quốc hội và kết thúc đầu tư xây dựng dự án đường Hồ Chí Minh quy mô hai làn xe.

Hình: Quang cảnh hội trường
Tham gia thảo luận tại Hội trường về tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2026, dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2027, đại biểu Hoàng Quang Hàm - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội quan tâm đến những thách thức trong thực hiện dự toán thu, huy động vốn vay, giải ngân đầu tư công; tình trạng ngân sách trung ương chưa phân bổ hết kéo dài nhiều năm; tiến độ giao vốn đầu tư công trung hạn và quy mô chi thường xuyên tăng nhanh.

Hình: Đại biểu Hoàng Quang Hàm - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội
Thứ nhất, về dự toán ngân sách nhà nước năm 2027 và những rủi ro trong quá trình thực hiện
Theo đại biểu Hoàng Quang Hàm, dự toán ngân sách nhà nước năm 2027 đặt ra yêu cầu thực hiện rất lớn. Để bảo đảm hoàn thành dự toán thu, tốc độ tăng thu ngân sách bình quân cả giai đoạn 2026–2030 dự kiến khoảng 18%/năm. Đây là một thách thức lớn, tiềm ẩn áp lực đối với doanh nghiệp nếu phải tiếp tục mở rộng cơ sở thu.
Về vay và trả nợ, dư nợ phát sinh năm 2026 chủ yếu từ nguồn vay trong nước thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ, trong khi dư địa của cả hai nguồn vay đều hạn hẹp. Năm 2027, dự kiến vay khoảng 1,28 triệu tỷ đồng, tăng 30,8%; thanh khoản của hệ thống ngân hàng không dồi dào, lãi suất toàn cầu có xu hướng tăng. Ngân sách trung ương không có thặng dư để trả nợ, phải vay mới để trả toàn bộ nợ gốc đến hạn. Trong năm 2027, khoảng 42% số tiền vay được sử dụng để trả nợ cũ, những số liệu này cho thấy rủi ro trong huy động vốn, áp lực lãi suất và nghĩa vụ trả nợ tiếp tục gia tăng.
Về chi đầu tư phát triển, dự toán chi đầu tư phát triển của ngân sách trung ương tăng 61%, trong khi 9 tháng đầu năm 2026, ngân sách trung ương mới giải ngân được khoảng 44%. Mức tăng chi đầu tư rất lớn so với khả năng hấp thụ vốn và kết quả giải ngân năm 2026 cho thấy rủi ro trong thực hiện kế hoạch đầu tư công năm 2027 là rất lớn, tiềm ẩn nguy cơ giảm hiệu quả sử dụng ngân sách.
Bên cạnh đó, những biến động của môi trường kinh tế vĩ mô bên ngoài, xung đột tại Trung Đông, giá năng lượng, chính sách thuế quan của Hoa Kỳ và lạm phát là những rủi ro cần được nhận diện đầy đủ trong quá trình điều hành. Đất nước đang rất cần nguồn lực để phát triển, nhưng đồng thời phải nhận diện đầy đủ những rủi ro, thách thức, có giải pháp kiểm soát và bảo đảm hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.
Thứ hai, về tình trạng ngân sách trung ương chưa được phân bổ hết, kéo dài nhiều năm với quy mô ngày càng lớn
Mặc dù Quốc hội thông qua dự toán ngân sách nhà nước hằng năm, nhưng vẫn còn một lượng tiền rất lớn chưa được phân bổ. Cụ thể, năm 2024 khoảng 43.000 tỷ đồng; năm 2025 khoảng 85.000 tỷ đồng; năm 2026 tăng lên 275.000 tỷ đồng và năm 2027 dự kiến tăng lên 486.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 20% tổng chi ngân sách trung ương. Nếu cộng thêm nguồn tăng thu thì năm 2025 có khoảng 25% dự toán ngân sách trung ương chưa được Quốc hội phân bổ cụ thể.
Đến hết tháng 9/2026, vẫn còn khoảng 186.000 tỷ đồng dự toán được giữ lại từ đầu năm chưa phân bổ. Những năm gần đây, tình trạng cuối năm vẫn còn số dự toán lớn chưa được phân bổ diễn ra thường xuyên. Tình trạng này dẫn đến ba hệ quả: (i) Kỷ cương, kỷ luật ngân sách chưa nghiêm, chất lượng lập dự toán còn thấp, khả năng điều hành và tổ chức thực thi ngân sách còn những vấn đề cần xem xét; (ii) Hiệu quả sử dụng ngân sách chưa được bảo đảm, nhiều nhiệm vụ trọng tâm đã có nguồn lực nhưng không phân bổ được do còn chờ hướng dẫn, chờ xác định đối tượng, chờ dự án đủ điều kiện hoặc chưa sẵn sàng để hấp thụ vốn. Việc dồn nguồn lực vào cuối năm làm giảm tác dụng của chính sách tài khóa trong thúc đẩy tăng trưởng, dẫn đến chuyển nguồn lớn và gây khó khăn cho công tác điều hành ngân sách, điều hành vay; (iii) Việc thực hiện nhiệm vụ Quốc hội giao chưa được bảo đảm đầy đủ. Nếu tính cả nguồn dự phòng và tăng thu, những năm gần đây có khoảng 20–30% tổng chi ngân sách trung ương chưa được phân bổ cụ thể ngay khi Quốc hội quyết định dự toán.
Do đó, đại biểu Hoàng Quang Hàm đề xuất ba nội dung:
Một là, trong Nghị quyết về phân bổ ngân sách trung ương năm 2027, cần quy định rõ thời hạn cuối cùng để phân bổ dự toán là ngày 31/3/2027. Sau thời hạn này, nếu chưa phân bổ được thì thực hiện hủy dự toán, riêng các khoản kinh phí thực hiện những chủ trương quan trọng của cấp có thẩm quyền có thể cho phép kéo dài thời hạn phân bổ đến ngày 30/6/2027. Trường hợp phát sinh nhiệm vụ cấp bách, thực sự cần thiết thì sử dụng nguồn dự phòng ngân sách hoặc điều chuyển từ các nhiệm vụ chậm giải ngân.
Hai là, nghiên cứu sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước theo hướng quy định giới hạn số tiền và thời hạn cuối cùng phải hoàn thành việc phân bổ.
Ba là, xem xét trách nhiệm trong trường hợp để tình trạng chậm phân bổ, không phân bổ hết dự toán tiếp tục kéo dài.
Thứ ba, về việc phân bổ, giao kế hoạch đầu tư công trung hạn còn quá chậm
Đến hết tháng 9/2026, số vốn đã được thông báo kế hoạch nhưng chưa giao chính thức khoảng 840.000 tỷ đồng; còn khoảng 790.000 tỷ đồng chưa được thông báo, chưa có dự kiến phân bổ. Tình trạng này dẫn đến hệ quả là trong 02 năm đầu của kế hoạch 05 năm, việc triển khai thực hiện gặp nhiều khó khăn, nhất là trong xây dựng dự toán và tổ chức thực hiện kế hoạch đầu tư công tại các địa phương.
Nhiều địa phương chưa xác định được kế hoạch đầu tư công trung hạn do chưa có thông báo chính thức về tổng số vốn ngân sách trung ương được phân bổ. Điều này cho thấy nhiều dự án chưa sẵn sàng để phân bổ vốn, đồng thời phản ánh những bất cập trong công tác điều hành nguồn lực và tổ chức thực hiện đầu tư công.
Nguồn lực dành cho tăng trưởng thông qua đầu tư công chậm phát huy tác dụng, làm giảm hiệu quả sử dụng ngân sách, dẫn đến chuyển nguồn lớn và tạo thêm áp lực đối với công tác điều hành ngân sách, điều hành vay.
Do đó, Chính phủ cần khẩn trương phân bổ, giao chính thức tổng số vốn ngân sách trung ương cho các bộ, ngành và địa phương; đồng thời nghiên cứu sửa đổi các quy định của pháp luật để khắc phục những bất cập nêu trên.
Thứ tư, về tỷ trọng và tốc độ tăng chi thường xuyên
Mặc dù tỷ trọng chi thường xuyên trong tổng chi ngân sách nhà nước có xu hướng giảm, nhưng quy mô chi thường xuyên vẫn tăng nhanh, cao hơn tốc độ tăng GDP và xấp xỉ tốc độ tăng thu ngân sách. Đặc biệt, trong hai năm gần đây, chi thường xuyên tăng đột biến, giai đoạn 2025–2026 tăng khoảng 56%, ảnh hưởng đến khả năng bố trí nguồn lực để tăng chi đầu tư.
Vì vậy, khi ban hành các chính sách mới cần xác định rõ thứ tự ưu tiên, đánh giá đầy đủ khả năng cân đối và bảo đảm nguồn lực thực hiện. Đồng thời, cần kiểm soát tốc độ tăng chi thường xuyên, bảo đảm không cao hơn tốc độ tăng GDP và tốc độ tăng thu ngân sách. Bên cạnh đó, cần tiếp tục đẩy mạnh tinh gọn bộ máy, sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập một cách thực chất, hiệu quả.
Hoàng Long
Ý kiến bạn đọc