Hình: Quang cảnh hội trường
Thứ nhất, về hạn chế quyền góp vốn và thừa kế quyền sử dụng đất trong chính sách hỗ trợ đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số (khoản 3 Điều 15)
Tại khoản 3 Điều 15, dự thảo quy định: “Cá nhân quy định tại khoản này chỉ được thế chấp quyền sử dụng đất tại ngân hàng chính sách theo quy định của pháp luật; không được chuyển nhượng, góp vốn, tặng cho, thừa kế quyền sử dụng đất, trừ trường hợp để chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế quyền sử dụng đất cho người thuộc hàng thừa kế là đối tượng quy định tại khoản 2 Điều này…”. Quy định này nhằm bảo đảm đất được giao tiếp tục phục vụ mục tiêu an sinh xã hội, hạn chế tình trạng chuyển nhượng đất làm mất tư liệu sản xuất và ảnh hưởng đến đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, việc hạn chế đồng thời cả quyền góp vốn và quyền thừa kế cần được nghiên cứu, cân nhắc thêm để bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu chính sách với yêu cầu phát triển sinh kế và quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.
Về việc không cho phép góp vốn bằng quyền sử dụng đất, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung cho rằng không nên cấm tuyệt đối quyền góp vốn, bởi góp vốn bằng quyền sử dụng đất khác với việc chuyển nhượng đất để thu lợi hoặc làm mất đi mục tiêu hỗ trợ ban đầu. Trong thực tế, người được hỗ trợ có thể góp quyền sử dụng đất vào hợp tác xã, mô hình liên kết sản xuất hoặc dự án nông nghiệp chuyên canh, chuyên môn hóa để tổ chức sản xuất hiệu quả hơn, nâng cao giá trị sử dụng đất, tạo việc làm và tăng thu nhập. Hiện nay, Nhà nước cũng đang khuyến khích sự liên kết đầu tư hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp. Do đó, việc cấm hoàn toàn quyền góp vốn có thể vô tình hạn chế cơ hội phát triển sinh kế của chính đối tượng thụ hưởng chính sách.
Tuy nhiên, để phòng ngừa, kiểm soát việc lợi dụng chính sách, có thể cho phép góp vốn theo điều kiện chặt chẽ và được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận hoặc xác nhận. Việc xem xét căn cứ vào phương án sản xuất, kinh doanh khả thi; mục đích sử dụng đất; năng lực của bên nhận góp vốn; cơ chế quản lý, giám sát và phương án xử lý khi hoạt động liên kết chấm dứt. Cách tiếp cận này vừa kiểm soát được rủi ro, vừa tạo điều kiện để đất đai phát huy giá trị, phục vụ tốt hơn đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số.
Về hạn chế quyền thừa kế quyền sử dụng đất, cần rà soát kỹ quy định chỉ cho phép chuyển nhượng, tặng cho hoặc thừa kế trong phạm vi người nhận thuộc hàng thừa kế và là đối tượng được hỗ trợ theo chính sách. Quy định này chưa phù hợp với nguyên tắc của pháp luật dân sự về thừa kế. Theo Bộ luật Dân sự, có thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật; quyền thừa kế chỉ phát sinh khi người có tài sản chết. Người thừa kế theo pháp luật được xác định theo các hàng thừa kế quy định tại Điều 651, gồm ba hàng thừa kế. Vì vậy, khi người sử dụng đất còn sống thì chưa thể xác định chắc chắn ai sẽ là người thừa kế của họ tại thời điểm mở thừa kế. Việc xác định người thuộc hàng thừa kế để làm điều kiện cho phép chuyển nhượng hoặc tặng cho ngay khi người có đất còn sống sẽ phát sinh vướng mắc.
Thứ hai, về công chứng, chứng thực hợp đồng, văn bản thực hiện quyền của người sử dụng đất
Tại khoản 4 Điều 21, dự thảo quy định: “Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu về quản lý đất đai”.
Đại biểu đề nghị sửa đổi thành: “Các hợp đồng, văn bản thực hiện quyền của người sử dụng đất phải được công chứng, chứng thực; Chính phủ quy định chi tiết và điều chỉnh phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu về quản lý đất đai”. Vì vậy, cần quy định rõ nội dung này ngay trong Luật, không giao hoàn toàn cho Chính phủ, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ với Bộ luật Dân sự, Luật Công chứng, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản; đồng thời giữ quy định như Luật Đất đai năm 2024, phù hợp với chủ trương xây dựng luật hiện nay là Luật quy định những nội dung khung, cốt lõi làm nguyên tắc và cơ sở giao Chính phủ quy định chi tiết. Trên cơ sở quy định khung này, Chính phủ sẽ quy định cụ thể loại hợp đồng, văn bản liên quan đến thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực và điều chỉnh phù hợp với lộ trình chuyển đổi số.
Mặt khác, dự thảo chỉ quy định “hợp đồng” là chưa bao quát đầy đủ về thực hiện quyền của người sử dụng đất, bởi theo quy định còn có các văn bản như di chúc, khai nhận di sản, thỏa thuận phân chia di sản thừa kế. Đây không phải là hợp đồng.
Theo đại biểu Mỹ Dung, không nên xem công chứng, chứng thực đơn thuần là thủ tục hành chính cần cắt giảm, mà đây còn là cơ chế kiểm soát, phòng ngừa rủi ro và bảo đảm an toàn pháp lý trước khi người dân thực hiện các thủ tục hành chính tiếp theo. Đây là khâu quan trọng để kiểm tra, xác định người đồng sở hữu, những người thuộc diện thừa kế; xem xét ý chí tự nguyện, sự minh mẫn, khả năng nhận thức và làm chủ hành vi; bảo đảm sự thống nhất của các bên trong thỏa thuận phân chia di sản thừa kế, đồng thời phát hiện dấu hiệu giả mạo về con người, giấy tờ liên quan.
Dù công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI) và cơ sở dữ liệu có thể hỗ trợ tích cực trong cung cấp, xác minh thông tin, nhưng không thể thay thế hoàn toàn việc kiểm tra, đánh giá của công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực đối với những vấn đề nêu trên.
Vì vậy, cần tiếp tục xác định cơ chế công chứng, chứng thực ngay trong Luật để phòng ngừa rủi ro ngay từ đầu, thay vì thụ động chờ vào việc xử lý khi vi phạm đã xảy ra.
Thứ ba, về thực hiện quyền chuyển đổi, chuyển nhượng, tặng cho quyền sử dụng đất nông nghiệp (Điều 28)
Tại khoản 3 Điều 28, dự thảo giới hạn việc chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp trong phạm vi một tỉnh. Trên thực tế, các thửa đất liền kề, cùng cánh đồng hoặc vùng sản xuất có thể thuộc hai tỉnh khác nhau. Quy định giới hạn này có thể cản trở việc sắp xếp lại đất đai, khắc phục tình trạng manh mún, đẩy mạnh cơ giới hóa và hình thành vùng chuyên canh, vùng sản xuất tập trung. Vì vậy, cần cho phép chuyển đổi quyền sử dụng đất nông nghiệp giữa các tỉnh khi đáp ứng điều kiện luật định, bảo đảm tự nguyện, phù hợp quy hoạch, sử dụng đúng mục đích và đăng ký biến động theo quy định; không để ranh giới địa lý trở thành rào cản của sản xuất nông nghiệp.
Bên cạnh đó, tại khoản 7 Điều 28 yêu cầu người không trực tiếp sản xuất nông nghiệp nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho đất trồng lúa vượt hạn mức phải thành lập tổ chức kinh tế, trừ trường hợp thuộc hàng thừa kế.
Theo đại biểu thuộc Đoàn ĐQBH tỉnh Tây Ninh, quan niệm lấy việc trực tiếp lao động, cày cấy trên đồng ruộng làm căn cứ xác định người trực tiếp sản xuất nông nghiệp không còn hoàn toàn phù hợp đầy đủ với thực tiễn hiện nay. Với sự phát triển của công nghệ thông tin, máy móc và thiết bị tự động, người sản xuất có thể quản lý, điều khiển hoạt động canh tác từ xa; đồng thời tổ chức sản xuất thông qua thuê lao động, hợp tác với nông dân hoặc liên kết với doanh nghiệp.
Do đó, cần xem xét phương án sử dụng đất, năng lực đầu tư và cách thức tổ chức sản xuất thay vì chỉ căn cứ vào việc người nhận có trực tiếp canh tác hay không, tránh phát sinh chi phí tuân thủ không cần thiết. Hiện nay, chúng ta cũng đã có các biện pháp khác để ngăn ngừa đầu cơ, bỏ hoang hoặc sử dụng đất sai mục đích./.
Hoàng Long
Ý kiến bạn đọc